Biografia
Zbigniew Paluszak (1931–2012) był jedną z bardziej intrygujących postaci powojennego malarstwa wrocławskiego, artystą dla którego malarstwo stało się sposobem głębokiego, uważnego i poetyckiego przeżywania świata.
Jego droga twórcza zaczęła się jak opowieść o dojrzewaniu do sztuki. W 1948 roku młody Zbyszek ucieka z Ostrowa Wielkopolskiego, by dostać się do wrocławskiego Liceum Sztuk Plastycznych. Brakuje mu dokumentów, ale nie brakuje pasji: egzamin zdaje przed legendarnym „Dziadkiem” Kopystyńskim i zostaje przyjęty. W pracowni Waldemara Cwenarskiego utwierdza się w przekonaniu, że malarstwo nie będzie dodatkiem do życia, lecz jego osią.
Studia kontynuuje w PWSSP we Wrocławiu u Marii Dawskiej i Eugeniusza Gepperta, dyplom uzyskując w 1957 roku. Od początku pozostaje twórcą świadomym warsztatu, ale nieufnym wobec gotowych formuł. Choć mierzy się z realizmem i postimpresjonizmem, szybko wypracowuje własny język. Związany ze środowiskiem wrocławskim, członek Grupy Wrocławskiej, pedagog i wieloletni dyrektor Liceum Sztuk Plastycznych, równolegle współtworzy miesięcznik Odra jako wybitny grafik.
Chętnie nazywano go kolorystą, on sam określał siebie „naturalistą”, lecz był to naturalizm rozumiany po jego własnemu: jako zanurzenie w rytmach natury, w strukturze drewna, ziemi, kamienia, skrzydeł. Jego obrazy wyrastają z napięcia między konstrukcją a żywiołem, symbolem a konkretem. Tworzył w cyklach – od wczesnych prac figuratywnych, przez „Miasteczka”, „Łodzie”, „Klatki”, „Wraki”, „Portrety drzew”, po przejmujące „Requiem dla ptaka” i świetlisty cykl „Cztery pory roku”.
Paluszak był malarzem powściągliwego gestu. Każdy obraz miał swój szkic, linię, układ barw. A jednak finalne płótna pulsują światłem i organiczną materią, jakby rosły z wnętrza. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje akwarela, traktowana niekonwencjonalnie, wielowarstwowa, świetlista, dyscyplinowana, a zarazem pełna delikatnej surowości.
Jako grafik prasowy współtworzył rozpoznawalny język wizualny Odry, operując światłem, linią i typografią z niezwykłą precyzją. Za swoją twórczość wielokrotnie nagradzany, wystawiał w Polsce i za granicą, m.in. w Czechosłowacji, NRD, RFN, Szwecji, Kanadzie i Japonii. Jego prace prezentowano na kluczowych ekspozycjach sztuki polskiej oraz licznych wystawach indywidualnych, m.in. w Muzeum Narodowym we Wrocławiu.
Prywatnie był człowiekiem skromnym i uważnym, głęboko związanym z naturą. „Słuchał drzew”, wracając do ich motywu jako metafory narodzin, wzrostu i przemijania.
Malarstwo Paluszaka zaprasza do zatrzymania, do patrzenia głębiej, uważniej, „pod podszewkę świata”. Jego obrazy, pulsujące światłem i organiczną materią, pozostają przejmującym świadectwem dialogu artysty z naturą i czasem.
Dorobek wystawienniczy Paluszaka był imponujący i obejmował zarówno polskie, jak i międzynarodowe instytucje. Najważniejsze wystawy indywidualne:
1961 – Muzeum Śląskie
1961 – BWA Wrocław
1969 – „Malarstwo w Filharmonii”
1971 – Galeria Kordegarda, Warszawa
1973 – Muzeum Narodowe we Wrocławiu
1976 – Galeria Teatru Współczesnego, Wrocław
1978 – Galeria Wertheim, Berlin (pokaz akwarel)
1980 – Muzeum w Strzegomiu
1982 – Instytut Kultury Polskiej w Bremie (pokaz akwarel)
1987 – Wystawa w NRD
1990 – Wystawa w Wiesbaden
1991 – „Malarstwo i rysunek”, Berlin i Lipsk
1997 – Polski Dom, Bukareszt, Plewen
2010 – Wystawa w Wiesbaden
oraz wszystkie wystawy Grupy Wrocławskiej od lat 60.
Paluszak uczestniczył w licznych międzynarodowych i krajowych ekspozycjach, m.in.:
1958 – „Świat malarskiej metafory”
1962 – Ogólnopolska Wystawa Młodych Plastyków, Radom
1967 – V Festiwal Współczesnego Malarstwa Polskiego, Szczecin
1969 – „Bielska Jesień”, Bielsko-Biała
1970 – „Obecność sztuki”, Warszawa
1971 – Polska sztuka współczesna – Ateny
1974 – Wystawa w Yokohamie
1976 – VI Festiwal Sztuk Pięknych, Warszawa
1980 – Współczesna akwarela polska, Budapeszt
1984 – Wystawa w Haus der Kunst, Wiesbaden
1996 – „Polnische Kulturwoche”, Bobenheim-Roxheim
Jego prace prezentowano również w Kanadzie, Szwecji, Finlandii, Czechosłowacji, NRD, RFN, Rumunii i Japonii.
