Kamil Moskowczenko zdaje się wahać: czy zaprosić widzów do swoich światów, czy wprost przeciwnie, jakby zaprosić, ale równocześnie zmylić tropy i nie dawać widzom pewności, gdzie się znaleźli i czy owe „światy” istnieją, czy są wyłącznie tworem jego malarskiej wyobraźni. Zatem znajdujemy się między wypowiedzeniem a niedomówieniem. Między pewnością – wszak postawiono nam przed oczy to czy inne malowidło i nie wiemy, czy to konkret, czy wprost przeciwnie – widzimy majak, zwid senny lub przedsenny, czy może posenny zapis.

Powstaje pytanie: na ile to malarska strategia, a na ile skutek namalowania, czytaj: ujawnienia. Przecież trzeba mieć jeszcze w świadomości przyjęty przez autora tytuł tej wystawy, który sprawia, że jesteśmy: „W pułapce horyzontu”. Pytanie zatem, czy malarz zastawił ją na widzów w zgodzie ze swoimi malarskimi strategiami, czy może sam w nią wpadł? Czy, posługując się swoimi malarskimi sposobami i procederami, czy wręcz machinacjami intelektualnymi i wizualnymi, poddaje widzów próbie, by nie powiedzieć, że zastawia na nich swoistą pułapkę.

Zastanawiając się nad tymi kwestiami, przyszło do mnie zdanie Marii Janion sprzed lat, pisząc o strategiach pisarskich Tadeusza Konwickiego, sformułowała taką myśl, którą przywołuję z pamięci, a która mogła brzmieć: „demistyfikacja mistyfikująca mistyfikację”.

Oglądając obrazy Kamila Moskowczenko, mam nieodparte wrażenie, że mamy do czynienia z nieco podobnym zjawiskiem. Oglądamy dzieła skończone, przestrzenie wyobrażone, ale równocześnie, nawet jeśli uda się nam zapomnieć o tytule tej wystawy, to przyglądając się tym często wręcz monumentalnym kompozycjom, absolutnej pewności, z czym mamy do czynienia – nie mamy. Chyba po prostu trzeba sobie radzić, nie stawiając kropki nad „i”. Wciąż mamy zastanawiać się, z jakim rodzajem przestrzeni czy miejsca mamy do czynienia – to brak pewności, jednoznaczności ma być najważniejszy. Wydaje się, że one rodzą się nawet nie tyle w głowie, ile na płótnie, na kartkach szkiców, na powierzchniach ujawnienia. Te formy, kształty wynurzają się, stają przed oczy uważnego i krytycznego spojrzenia autora, w odpowiedzi na dziesiątki szkiców i prób. Próbowanie i malowanie to wyłanianie i ujawnianie. Wątki podjęte, o niejasnych rodowodach, to mogą być rzeczy najrozmaitszej proweniencji, zarówno wizualnej, jak i przedmiotowej, ale przywołanie ich może odbierać im wiele z poetyczności i niedopowiedzenia, które chcą zatrzymać ponad wszystko. Więc jakie to ma znaczenie, że inspiracją mogła być stara fotografia czy jakaś rycina, geograficzny podręcznik czy geologiczna struktura, wnętrze jaskini albo wnętrze biologicznej komórki. Spojrzenie autora jest, by tak rzec, wszechogarniające, niezwykle panoramiczne, a owa panoramiczność może mieć nieledwie nieskończoną ilość źródeł i inspiracji.

Moskowczenko jest również kolekcjonerem i wysmakowanym znawcą przedmiotów, historii nieoczywistych i mało znanych. Nie lubi utartych tropów i woli wytyczać swoje.

Znowu zjawia się, tym razem, tytuł książki Georgesa Pereca „Przestrzenie”, choć francuski tytuł jest o wiele bardziej enigmatyczny, bo wieloznaczny: Espèces d’espace. Zarazem, poza tytułem, który bardzo tu pasuje, Francuzowi chodzi o zupełnie inne przestrzenne miejsca niż te w obrazach Moskowczenko – …ulica, dzielnica, mieszkanie… Mam wrażenie, że w swoich obrazach raczej chce nas zabrać w podróż, którą wytyczyłby „Atlas wysp odległych” Judith Schalansky. Wyspy istniejące, ale na tyle niedostępne, że mało kto do nich dociera. Zdają się bardziej potencjałem niż prawdziwą podróżniczą ewentualnością. Zarazem można o nich myśleć i pamiętać i nawet jeśli nie docierać, to się wybierać, podróżować myślą, a nie okrętem czy samolotem. Światy zamorskie – światy zamyślowe, choć „zmyślone” już do nich nie pasuje, bo jeśli nawet tak jest, to urealnione siłą malarskich wizji i mocą pędzli, które zdają się niepowstrzymane.

Kurator wystawy - Bogusław Deptuła

Wystawa potrwa do 2 czerwca 2026 roku.